20856

Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 - Vì chiếm tỉ trọng lớn trong tổng tài sản của doanh nghiệp nên những sai sót trong các khoản mục hàng tồn kho thường dẫn đến những sai sót trọng yếu về chi phí và kết quả kinh doanh. Do đó trong quá trình thực hiện công tác kiểm toán, các kiểm toán viên thường tốn nhiều thời gian và công sức và chi phí cho việc kiểm toán khoản mục này. - Hàng tồn kho trong doanh nghiệp thường được bảo quản, cất trữ ở nhiều địa điểm khác nhau và thậm chí còn do nhiều người nhiều bộ phận quản lý. Do vậy việc kiểm tra, kiểm soát nhằm thu thập các bằng chứng kiểm toán tin cậy luôn luôn là vấn đề khó khăn đối với các kiểm toán viên. - Việc đánh giá chất lượng cũng như giá trị của hàng tồn kho cũng là vấn đề đặc biệt khó khăn đối với các kiểm toán viên nhất là việc đánh giá chất lượng, giá trị của các loại hàng tồn kho đặc biệt như các loại hoá chất, kim khí, các tác phẩm nghệ thuật, phần mềm vi tính…. Đôi khi việc đánh giá giá trị, chất lượng của các loại hàng tồn kho phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của khách hàng, do đó gây khó khăn cho kiểm toán viên trong việc đưa ra ý kiến cho khoản mục này. II. Quy trình kiểm toán chu trình hàng tồn kho trong kiểm toán báo cáo tài chính 1. Giai đoạn chuẩn bị kiểm toán 1.1. Xác định mục tiêu và phạm vi kiểm toán Khi thực hiện công tác kiểm toán, kiểm toán viên thường hướng tới những mục tiêu đặc thù trên cả hai phương diện nghiệp vụ và số dư hàng tồn kho. Cụ thể: + Đối với mục tiêu hiện hữu và phát sinh: Kiểm toán viên quan tâm tới các nghiệp vụ mua hàng đã ghi sổ có thể hiện số hàng hoá được mua trong kỳ hay không, các nghiệp vụ kết chuyển hàng đã ghi sổ có thực sự biểu hiện cho số hàng tồn kho được chuyển từ nơi này sang nơi khác hoặc từ loại này hay 9 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 loại khác hay không hoặc các nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá đã ghi có thực sự là số hàng tồn kho đã sản xuất trong kỳ hay không. Trên phương diện số dư, kiểm toán viên quan tâm đên sự tồn tại thực sự của khoản mục hàng tồn kho được phản ánh trên Bảng cân đối kế toán. + Đối với mục tiêu về tính trọn vẹn: Kiểm toán viên quan tâm đến việc tất cả các nghiệp vụ mua, kết chuyển và tiêu thụ hàng tồn kho xảy ra trong kỳ đều đã được phản ánh trên sổ sách, báo cáo kế toán. Mục tiêu đối với số dư hàng tồn kho thì quan tâm tới số dư tài khoản “hàng tồn kho” đã bao hàm tất cả các nguyên vật liệu, công cụ, dụng cụ, sản phẩm, hàng hoá hiện tại có tại thời điểm lập bảng cân đối kế toán. + Đối với mục tiêu quyền và nghĩa vụ: Kiểm toán viên quan tâm đến các loại hàng tồn kho hiện có trong kho của doanh nghiệp, hoặc hàng tồn kho doanh nghiệp khẳng định là của doanh nghiệp nhưng đang gửi ở một đối tác khác thực sự là sở hữu của doanh nghiệp. Và nghĩa vụ của doanh nghiệp đối với các khoản hàng tồn kho có trong kho của doanh nghiệp nhưng thuộc sở hữu của khách hàng khác. Đồng thời khẳng định quyền lợi của doanh nghiệp đối với số dư hàng tồn kho tại thời điểm lập Bảng cân đối kế toán. + Đối với mục tiêu đo lường và tính giá: Kiểm toán viên quan tâm đến các phưong pháp tính giá, định giá hàng tồn kho được áp dụng nhất quán. Cơ sở để ghi nhận giá trị hàng tồn kho là giá thực tế hoặc giá trị thuần có thể thực hiện được, các phương pháp tính giá hàng tồn kho được áp dụng phù hợp và đúng đắn. Trên phương diện số dư kiểm toán viên quan tâm hàng tồn kho được đánh giá đúng theo giá thấp hơn giữa giá gốc và giá trị thuần có thể thực hiện. + Đối với mục tiêu trình bầy và khai báo: kiểm toán viên quan tâm đến việc các nghiệp vụ mua hàng được phân loại thích hợp theo chủng loại, thời điểm chuyển giao quyền sở hữu, thời điểm mua. Các nghiệp vụ xuất được phân loại đúng theo mục đích xuất kho. Các nghiệp vụ chuyển hàng tồn kho 10 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 từ loại này sang loại khác, từ nơi này sang nơi khác phải được phân loại đúng mục đích và theo tài khoản chi tiết. Mục tiêu đối với số dư hàng tồn kho thì quan tâm tới hàng tồn kho cần được phân loại và trình bày theo từng chủng loại và quy cách khác nhau. Cần khai báo hàng gửi đại lý, thế chấp, vay, cầm cố. + Đối với mục tiêu về tính chính xác số học: kiểm toán viên quan tâm tới các nghiệp vụ mua, xuất vật tư hàng hoá phải được tính toán đúng, số liệu cộng sổ, chuyển sổ phải chính xác, khớp đúng. Trên phương diện số dư thì số liệu chi tiết về hàng tồn kho được tính toán chính xác, thống nhất giữa sổ chi tiết với sổ cái và trên bảng cân đối kế toán.  Phạm vi kiểm toán. Đối với khoản mục hàng tồn kho, phạm vi kiểm được kiểm toán viên xác định là các nghiệp vụ, số dư của khoản mục hàng tồn kho được trình bầy trên Báo cáo tài chính. Tuy nhiên, do bản chất của việc kiểm tra và các hạn chế vốn có của kiểm toán mà trong mọi cuộc kiểm toán phạm vi kiểm toán thường bị giới hạn có thể do khách hàng hay do những điều kiện khách quan hoặc chủ quan đối với công tác kiểm toán của các kiểm toán viên và công ty kiểm toán. Do đó, phạm vi kiểm toán đối với chu trình hàng tồn kho còn được kiểm toán viên giới hạn hẹp hơn, phạm vi mà kiểm toán viên thực hiện kiểm toán đối với hàng tồn kho có thể chỉ là các nghiệp vụ trọng yếu, các nghiệp vụ xảy ra trong một tháng, một quý hay một khoảng thời gian nhất định. Các thủ tục kiểm toán cũng được thực hiện với số lượng thích hợp để kiểm toán chi tiết số dư các khoản mục này: kiểm toán viên chỉ có thể thực hiện kiểm kê hàng tồn kho tại một xí nghiệp, một hay một số kho của khách hàng, việc kiểm tra chứng từ, sổ sách cũng chỉ được áp dụngnhững mẫu chọn cụ thể… 11 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 1.2. Thu thập thông tin ban đầu về hàng tồn kho Theo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA) 310 - Hiểu biết về tình hình kinh doanh: “Để thực hiện kiểm toán Báo cáo tài chính, kiểm toán viên phải có hiểu biết cần thiết, đầy đủ về tình hình kinh doanh nhằm đánh giá và phân tích được các sự kiện, nghiệp vụ và thực tiễn hoạt động của đơn vị được kiểm toán mà theo kiểm toán viên có ảnh hưởng trọng yếu đến Báo cáo tài chính…”. Những thông tin ban đầu về hàng tồn kho sẽ cung cấp cho kiểm toán viên sự nhìn nhận khái quát nhất để có những chuẩn bị tích cực cho công tác kiểm toán.Thông thường khi tìm hiểu những thông tin ban đầu về hàng tồn kho, kiểm toán viên thường quan tâm tới những vấn đề sau: - Các đặc điểm quan trọng về sở hữu và quản lý :bao gồm loại hình doanh nghiệp gì? cơ cấu vốn, chủ sở hữu và các bên liên quan, lĩnh vực, phạm vi và đối tượng được phép kinh doanh. - Doanh nghiệp có bao nhiêu loại hàng hoá với doanh ngiệp thương mại hoặc các loại nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ, sản phẩm dở dang hay các loại thành phẩm đối với doanh nghiệp sản xuất. -Kiểm toán viên tìm hiểu hàng tồn kho của doanh nghiệp được tổ chức bảo quản như thế nào: xem xét việc bảo quản hàng tồn kho của doanh nghiệp được tập chung tại kho của doanh nghiệp hay còn được bảo bởi các đơn vị khác, có sự phân công phân nhiệm cụ thể cho các cá nhân trong công tác quản lý và bảo quản, bảo vệ hàng tồn kho hay không; việc tổ chức bảo quản hàng hoá tại kho tàng, bến bãi có bảo đảm các điều kiện về khí hậu, an ninh, ….hay không. - Ngoài ra kiểm toán viên còn tìm hiểu một số vấn đề khác như phương pháp tính giá, phương pháp hạch toán, tìm hiểu về nhà cung cấp nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ cũng như khách hàng tiêu thụ các sản phẩm của doanh nghiệp, áp lực kinh doanh của loại hàng hoá, sản phẩm doanh nghiệp đang sản xuất… 12 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 1.3. Đánh giá tính trọng yếu đối với các khoản mục hàng tồn kho Theo VSA 320 về tính trọng yếu trong kiểm toán: “Khi lập kế hoạch kiểm toán, kiểm toán viên phải xác định mức trọng yếu có thể chấp nhận được để làm tiêu chuẩn phát hiện ra những sai sót trọng yếu về mặt định lượng”.Trọng yếu, xét trong quan hệ với nội dung kiểm toán, là khái niệm chung chỉ rõ tầm cỡ và tính hệ trọng của phần nội dung cơ bản của kiểm toán có ảnh hưởng tới tính đúng đắn của việc nhận thức, đánh giá đối tượng kiểm toán và việc sử dụng thông tin đã đánh giá đó để ra quyết định quản lý. Trên góc độ của người sử dụng thông tin, nói một cách giản đơn, một thông tin quan trọng và cần phải được trình bày nếu nó có khả năng ảnh hưởng tới các quyết định của người sử dụng. Khái niệm trọng yếu liên quan đến hai mặt nhận thức của một đối tượng, đó là quy mô (mặt lượng) và tính hệ trọng (mặt chất). - Về quy mô (mặt lượng) trọng yếu là một khái niệm tương đối hơn là một khái niệm tuyệt đối, một sai phạm có quy mô nhất định có thể ảnh hưởng trọng yếu đối với công ty này nhưng có thể không ảnh hưởng trọng yếu đối với công ty khác. Khi tiến hành lập kế hoạch kiểm toán, kiểm toán viên phải tính toán được quy mô của trọng yếu. - Về tính hệ trọng (mặt chất) khái niệm trọng yếu được xem xét với tính hệ trọng của các nghiệp vụ. Trong quan hệ đó tất cả các khoản mục nghiệp vụ được xem là trọng yếu bao gồm: + Các khoản mục nghiệp vụ có gian lận hoặc chứa đựng khả năng gian lận như các nghiệp vụ đấu thầu, thanh lý tài sản, nghiệp vụ tiền mặt, các nghiệp vụ bất thường, các nghiệp vụ phân chia quyền lợi… + Các nghiệp vụ, khoản mục có sai sót hệ trọng như: các khoản mục, nghiệp vụ có sai sót ở qui mô lớn hoặc có chênh lệch lớn với các kỳ trước, các nghiệp vụ vi phạm qui tắc kế toán và pháp lý nói chung, các khoản mục có sai sót lặp lại nhiều lần, các nghiệp vụ là đầu mối hoặc gây hậu quả liên quan đến nhiều khoản mục nghiệp vụ khác… 13 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 1.4. Tìm hiểu hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng đối với hàng tồn kho Theo Liên đoàn Kế toán Quốc tế (IFAC), hệ thống kiểm soát nội bộ là một hệ thống chính sách và thủ tục được thiết lập nhằm đạt được bốn mục tiêu sau: bảo vệ tài sản của đơn vị, bảo đảm độ tin cậy của các thông tin, bảo đảm việc thực hiện các chế độ pháp lý và bảo đảm hiệu quả của hoạt động. Tìm hiểu hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng nói chung và cụ thể cho từng đối tượng cụ thể như hàng tồn kho nói chung luôn là vấn đề quan tâm của kiểm toán viên. Theo chuẩn mực kiểm toán được chấp nhận rộng rãi (GASS): “Kiểm toán viên phải có một sự hiểu biết đầy đủ về hệ thống kiểm soát nội bộ để lập kế hoạch kiểm toán và đề xuất bản chất, thời gian, phạm vi cuộc khảo sát phải thực hiện”.Công việc tìm hiểu hệ thồng kiểm soát nội bộ của khách hàng đối với hàng tồn kho giúp cho kiểm toán viên định ra hướng kiểm toán thích hợp. Khi tìm hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng về hàng tồn kho kiểm toán viên tìm hiểu các vấn đề:  Môi trường kiểm soát Kiểm toán viên cần tìm hiểu các thông tin như: + Xem xét quan điểm của Ban giám đốc về việc quản lý hàng tồn kho theo mô hình nào? thái độ cũng như sự phê chuẩn các quyết định, chính sách và thủ tục kiểm soát áp dụng tại doanh nghiệp. + Kiểm toán viên xem xét cơ cấu nhân sự của khách hàng có phù hợp với yêu cầu thực tế quản lý hàng tồn kho hay không. Việc tổ chức các bộ phận chức năng, các cá nhân trong bộ phân đó có đáp ứng được tiêu thức quản lý hàng tồn kho không mất mát, hư hỏng, độ vỡ… Các bộ phận trực thuộc Ban giám đốc có đủ chức năng để thực hiện công tác nhập - xuất - lưu kho và quản lý quá trình này trên chứng từ, sổ sách hay không. + Xem xét tính trung thực của người bảo vệ hàng tồn kho và người kiểm tra kiểm soát hàng tồn kho trên sổ sách có đủ trình độ và tư cách không? 14